लोकलचा प्रवास

ठाण्याला उतरलेच होते की पुन्हा घाटकोपरला जायचं ठरलं. ज्या ट्रेनमधून उतरले पुन्हा त्याच ट्रेनमध्ये जाऊन बसले.(येताना ठाणे ट्रेनच होती आणि ठाण्याहून तीच ट्रेन पुन्हा CSMT ला जाणार होती.) ट्रेनमध्ये मी पुन्हा चढेपर्यंतच ट्रेनमधल्या सर्व सीट्स (फोर्थ सीट धरून) भरलेल्या! दुपारची वेळ होती! एवढी गर्दी असेल असं वाटलं नव्हतं पण बहुतेक ठाण्याहून सुटणारी ट्रेन आहे म्हणून सर्व ठाणेकरांनी ठरवून याच ट्रेनने जायचं ठरवलं असावं. सीट्सच्या मधल्या जागेत उभं राहायचं म्हटलं तर वर हँडलला पकडायला हाईट पुरतं नाही. त्यात रेल्वे प्रशासनाच्या मते सेंट्रलच्या लोकल रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या महिलांची उंची ही वेस्टर्न रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या महिलांच्या उंचीपेक्षा जास्त असावी म्हणूनच की काय ते सेंट्रल रेल्वेमधले हँडल्स आणखी काही इंच उंचीवर असतात. पायाच्या बोटांवर जास्त भार देऊन वर हँडल पकडता तर येतं पण म पायात गोळे यायला लागतात आणि त्यात सेंट्रल रेल्वे इतकी काही हलते की अगदी कुठेच न धरता उभं राहायचं म्हणजे ट्रेन चालू झाली की एकदा हिच्या अंगावर आणि एकदा तिच्या अंगावर तोल जाऊन शिव्या खाणं ठरलेलंच. शेवटी नाईलाजाने दरवाजाजवळ त्या सीटसच्या मागील बाजूला टेकून उभी राहिले.
जरा सेटल झालेय असं वाटलं आणि मोबाईल हातात घेतला तोवर एक काकी आल्या आणि थोडी फार हवा जाण्यापूरती जागा राहिली होती ती पण “सरक” म्हणून भरून टाकली. या काकींसोबत त्यांची एक मैत्रीणही तिथेच येऊन उभी राहिली. त्या दोघी ना स्वतः कंफर्टेबली उभ्या होत्या ना त्यांच्यामुळे बाकीच्यांना राहता येत होतं. पण त्यांना तरी काय बोलणार… त्यांनाही त्यांच्या हाइटमुळे आणखी कुठे उभं राहून प्रवास करणं सोयीचं नव्हतं. त्यातल्या त्यात एवढ्या हडसून उभ्या होत्या की त्यांचं एकमेकींसोबतच, कॉलवरच संभाषण मला इच्छा नसतानाही ऐकणं भाग होत. त्यांच्या त्या काही मिनिटांच्या बोलण्यातून त्यांची आणखी एक मैत्रीण त्यांना दादरला भेटणार होती आणि त्या तिघी मिळून कुठेतरी पैसे घ्यायला चालल्या होत्या एवढं त्यांनी त्यांच्या कळत नकळत मला सांगितलं…
मधेच माझ्या समोरील बाजूस उभ्या असलेल्या मुलीला तिच्या मैत्रिणीने आत बोलावलं… बहुतेक सीट मिळाली असावी… तिला सीट मिळाली की नाही काही माहीत नाही पण मला तरी आरामात उभं राहायला जागा मिळाली. आणि त्या काकी पण जरा व्यवस्थित सेटल झाल्या. मी अगदी दरवाजाजवळच उभी होते… पळत्या झाडांचा, इमारतींचा आनंद घेत! मधेच काय झालं काय माहीत… नजर स्तब्ध झाली होती, पाहत तर होते समोर पण लक्ष नव्हतं… डोक्यात विचारांचं वेगळंच चक्र फिरत होतं आणि नजर मात्र शून्यात! आणि हे सगळं आता माझ्या समोरच असलेल्या त्या काकींपैकी एका काकींच्या क्षणार्धात लक्षात आलं. माझ्याकडेच बघत होत्या बहुतेक आणि त्यांनी पटकन “काय झालं? कसला विचार करतेयस एवढा? लक्ष कुठेय?” असा प्रश्नांचा भडिमार चालू केला. मी फक्त “काही नाही, काही नाही” म्हणून मी त्या विचारांतून बाहेर आल्याचा आव आणत पुन्हा बाहेर बघत राहिले. आणि या प्रसंगाचा पुन्हा विचार करताना जवळपास दोन वर्षांपूर्वी लोकलवर लिहिलेली माझीच एक कविता मला आठवली. त्याच निमित्ताने ही कविता शेअर करतेय…

मुंबई लोकलचा प्रवास
म्हणजे प्रगतीचा ध्यास
स्वतः तर स्वतःचे ध्येय गाठतेच
अन इतरांनाही मार्गी लावते…

मुंबई लोकलचा प्रवास
म्हणजे सहनशीलतेचा कळस
स्वतः तर सर्वांना झेलतेच
अन प्रवाशांसमोरही आदर्श ठेवते…

मुंबई लोकलचा प्रवास
म्हणजे घड्याळाचे गुलाम
स्वतः तर वक्तशीर राहतेच
अन आपल्यालाही वेळेचे महत्व पटवून देते…

मुंबई लोकलचा प्रवास
म्हणजे जगण्याची आस
कितीही संकटे आली तरी
जिद्दीने करते ती मात त्यांवरी…

मुंबई लोकलचा प्रवास
म्हणजे समभावाचा पाठ
ती नाही विचारत कोणाला
तू कोण्या धर्म, जातीचा…

मुंबई लोकलचा प्रवास
म्हणजे माणूसकीवरचा विश्वास
सर्व मर्यादा करून पार
मदतीचा दिलेला हात…

मुंबई लोकलचा प्रवास
म्हणजे वास्तव मुंबईचं
हकीकत मुंबईकरांची
अन जाण समानतेची…

Advertisements

आगळेवेगळे संकल्प

मुळात मला पहिला प्रश्न हाच पडला होता की खरंच कोणी शैक्षणिक वर्ष सुरू होणार म्हणूनही संकल्प करतं का… म्हटलं बघावं मंडळींना विचारूनच… आणि आश्चर्य म्हणजे बऱ्याच जणांनी बरेच संकल्प केल्याचं मला सांगितलं… काहींनी आपले संकल्प बोलून दाखवणार नाही तर फक्त करूनच दाखवणार, असा भलताच आत्मविश्वास दाखवला. आणि बऱ्याच जणांनी मलाच उलटप्रश्न केला पण “माझा ‘संकल्प’सोबत काहीही संबंध नाही”, असं बोलून मी मात्र तो प्रश्न हसण्यावारी नेला… तर काहींनी कॉलेजचं हे शेवटचं वर्ष असल्याने यावर्षी तरी एक गर्लफ्रेंड सेट करायचीय, दारू प्यायला कोणासोबत बसायचं नाही कारण दारू तर शेअर करावी लागतेच सोबत सोडा आणि चकणा देखील जास्त लागतो, आधी केलेलेचं संकल्प पूर्ण करायचे आहेत असे आगळेवेगळे संकल्प केल्याचे देखील सांगितले.
यांचे आगळेवेगळे संकल्प पाहता मला माझा एक आगळावेगळा संकल्प आठवतो… मी माझ्या आतापर्यंतच्या आयुष्यात ठरवून केलेला बहुतेक एकमेव असा संकल्प… आणि तो म्हणजे ‘वैध तिकिटाशिवाय ट्रेनने प्रवास करायचा नाही‘… असा संकल्प करण्याचं कारण तिकीट तपासनीसाने पकडलं वगैरे असं काही नव्हतं कारण मी सर्रास विनातिकीट प्रवास करायचे. जवळजवळ वर्षभर हे असंच चालू राहिलं. काही महिन्यांमध्ये तर मी कॉलेजपर्यंतचा पाससुद्धा नव्हता काढला. आणि नेहमीच्या सवयीने मला एक अंदाजही आला होता की टी.सी. कोणकोणत्या स्टेशनवर कोणत्या प्लॅटफॉर्मच्या कोणत्या बाजूला असतात… तरीही स्वतःलाच सातत्याने काहीतरी चूक करतोय, हे जाणवत होतं म्हणून गेल्यावर्षी प्रजासत्ताक दिनी हा संकल्प केला… तसा पाळलाय देखील मी तो पण होते कधी कधी गलतीसे मिस्टेक… त्यात ‘यू. टी. एस.‘ऍपमुळे तर माझा संकल्प पार पाडणं, माझ्यासाठी आणखी सोप्प झालंय.
बऱ्याच जणांचे आगळेवेगळे संकल्प वाचून झाल्यावर बातमीच्या दृष्टीने काही मोजकेच संकल्प निवडले. पण निवडलेल्यांपैकी एक तरी ऐनवेळी टांग देणार, हे नेहमीचं आहे. शेवटी ऐनवेळी ते ऍडजस्ट करून हे आर्टिकल पूर्ण केलं…!

आणि जेव्हा एक अक्षर उरतं

ट्रान्सलेशनचं तसं माझं हे पहिलंच आर्टिकल होतं. करायला पुरेसा वेळ मला देण्यात आला होता…जवळजवळ दीड दिवसाचा! पण मी मेसेजच संध्याकाळी पाहिला! दुसऱ्या दिवशीच्या काही गोष्टी ठरलेल्या होत्या त्यामुळे त्याच दिवशी रात्री उशिरापर्यंत जागून करायचं ठरवलं खरं पण दिवसभराच्या थकव्यामुळे एकदा वाचूनच झोपून गेले. दुसऱ्या दिवशी सकाळी उठल्या उठल्या करायचं म्हटलं तर कॉल आला आणि मला आवरून निघावं लागलं. प्रवासात ते लिहिणं मला काही जमणारं नव्हतं म्हणून पुन्हा एकदा वाचूनच काढलं. आणि शेवटी दुपारी पीडीपी(प्रियदर्शनी पार्क)मध्ये बसून पूर्ण आर्टिकल लिहून ठेवलं. पण काही शंका होत्याच आणि संध्याकाळी एका मैत्रिणीला पण भेटणार होते… विचार केला ती भेटल्यावर तिच्याकडून ते बरोबर आहे का याची खात्री करून घेईन आणि नंतर मेल करेन. माझा वेळही तसा शिल्लक होता. पण तिला भेटल्यावर वेळ कसा निघून गेला काही कळलंच नाही. रात्री घरी परतताना ट्रेनमध्ये तो लेख मीच माझा चेक करायला म्हणून एकदा वाचला. सिलेक्ट ऑल करून कॉपी करून पेस्ट करणार होते पण लक्ष कुठे होतं काय माहित..! सिलेक्ट ऑल करून चुकून कोणतं तरी बटण दाबलं आणि सगळं काही उडवून टाकलं. आधीच दिवसभर मूड काही चांगला नव्हता आणि असं ऐनवेळी सगळ्या मेहनतीची माती केल्याने ट्रेनमध्येच रडायला लागले. काही करून ते कंटेंट परत मिळवता येईल का म्हणून उलाढाल करून बघितली, काही मित्रमैत्रिणींना देखील विचारलं पण काही उपयोग झाला नाही. त्या चुकून दबलेल्या अक्षराशिवाय काहीच उरलं नव्हतं.
माझं काही धाडस होतं नव्हतं हे कळवायचं. थोडा वेळ असता तर मी पुन्हा टाइप करून दिलं असतं पण माझी डेडलाईन जवळजवळ संपली होती. शेवटी व्हाट्सपवर मेसेज टाइप केला, बऱ्याचदा बॅकस्पेसचा वापर करून कमीतकमी शब्दात घडलेला प्रकार मांडला. आणि समोरून अगदी सहजतेने ‘ओके. उद्या दुपारपर्यंत दे’ एवढाच रिप्लाय मिळाला. मी मात्र विनाकारणच भीत होते काय बोलतील, पुन्हा माझ्यावर विश्वास ठेवणार नाहीत वगैरे… अंगात त्राण नव्हतेच आणि मूडही नव्हता म्हणून म सकाळीच लिहायचं ठरवलं आणि सकाळी लिहून मेल पाठवूनही दिला. माझ्या शंकाही त्यांनाच सागितल्या..!

नंतर एक-दोन दिवस हे आर्टिकल पेपरमध्ये शोधण्याचा प्रयत्न केला पण त्यानंतर आशा सोडून दिली. हे काही आता छापून येत नाही, असं मी गृहीतच धरलं होतं. पण काल नेहमीच्या सवयीप्रमाणे वेबसाईटवर पेपर वाचत होते. मुख्य पुरवणीची दोन-तीन पानंच वाचून झाली होती पण नेट काही धड चालेना काहीतरी करूया म्हणजे नेट चालेल अशा विचाराने मुंबई टाइम्स ओपन केला आणि शेवटपर्यंत वाचला. शेवटच्या पानावर हे आर्टिकल दिसलं..!